Về quê thăm mộ bà Tổ Cô Nguyễn Thị Hoa Nương

Bà Nguyễn Thị Bông là con Thủy Tổ Nguyễn Dư xuất thân trong gia đình vọng tộc ông, cố đều là quan triều nên có hiệu Nguyễn Thị Hoa Nương.Theo bản tiền phả họ Nguyễn Triệu Cơ Quỳnh Đôi khởi biên từ năm 1501 thì cụ Dư sinh năm 1439 và sinh con đầu lòng là cụ Chanh vào năm 1459. Gia phả họ Nguyễn Sơn bằng chép cụ Dư sinh 5 con trai 1 con gái. Con đầu là Nguyễn Chanh, con thứ Nguyễn Hông, 4 người chết sớm (vong tử) Nguyễn Mỹ, Nguyễn Xán, Nguyễn Chấp và Nguyễn Thị Bông. Căn cứ vào năm sinh của cụ Chanh thì Bà Ngyễn Thị Bông có thể sống trong khoảng thời gian từ năm 1468 đến năm 1483. Bà mất sớm mộ táng tại Điểu Lĩnh bằng mộ đất trong thung hẹp của núi Điểu Lĩnh hướng về Nam minh đường là ruộng Trau - hướng này theo các thầy địa lý trong họ truyền lại. Thương nhớ con cha dựng miếu thờ cạnh mộ. Chưa có sách vở nào mô tả kiến trúc miếu mộ của bà, chỉ còn lưu truyền tên Miếu Bà Tổ Cô. Theo tôi nghĩ đã là miếu thì Thủy Tổ làm theo công trình đền đài, miếu mạo thờ cúng Đạo giáo. Miếu được dựng ở những vị trí có liên quan đến những truyền thuyết hoặc sự tích nhân vật được tôn thờ. Đại thể kiến trúc bên ngoài của miếu mạo có những đặc điểm cơ bản giống đình chùa. Miếu to hoặc nhỏ phụ thuộc số thần thờ trong miếu. Theo phong tục xưa nay có 3 kiểu miếu. Kiểu thứ nhất Lăng Miếu là một khối kiến trúc gồm mộ và miếu, miếu bao trùm cả mộ hoặc ở đầu mộ là nơi thờ tự người nằm dưới mộ. Ngày xưa an táng trong quan ngoài quách nên quy mô lăng miếu đồ sộ, ngày nay phần lớn là mộ sang cát bằng tiểu sánh nhỏ gọn, mặt khác đất hẹp nên người ta dùng mộ đá chế tác sẵn theo kiểu dáng kiến trúc nhà chùa. Kiểu thứ 2 miếu đứng cạnh lăng kiểu này cũng khá phổ biến tương tự trường hợp nhà bia đứng cạnh Lăng Bà Tổ Cô. Kiểu thứ 3 miếu đứng riêng là nơi thờ chung trong nghĩa trang gia đình hoặc nghĩa tràng dòng họ, nghĩa trang liệt sỹ. Tôi nghĩ vị trí miếu Bà Tổ Cô lập lại vào năm 1997 trùng khớp với vị trí Thiên định ngày xưa. Chính Thiên định nên hơn 200 năm sau vua Lê Hiển Tông thay trời ban cho bà sắc thần “ Nhất Đẳng Chúa Sinh Thần Nữ Nguyễn Thị Hoa Nương”... Miếu Bà Tổ Cô chỉ thờ riêng thần “ Nhất Đẳng Chúa Sinh Thần Nữ Nguyễn Thị Hoa Nương” chắc là quy mô nhỏ. Hồi nhỏ đi tảo mộ tôi không thấy vết tích miếu chỉ thấy mộ Bà Tổ Cô là nấm đất tròn phủ một thảm rêu xanh trên mộ có một lỗ tròn để cắm hương. Mộ nằm giữa hai dòng nước trong chảy về hướng Nam đổ vào ruộng Trau hai bên bờ cây cối xanh mướt trên cao che kín tán cây cau, cây mít cây mui mấy cây sang hóp. Năm 2003  vợ chồng tôi về đến viếng lăng bà Tổ Cô thật ngỡ ngàng họ có một quần thể kiến trúc nhỏ nhắn nhưng tuyệt đẹp màu hồng hoàng thổ bừng sáng dưới những tán cây xanh. Lăng màu hồng đã thay thế thảm rêu xanh, đầu nguồn suối nhỏ là ngôi miếu màu ngà ngà hai cột đội bông sen màu hồng. Miếu cách mộ Thủy tổ Nguyễn Dư khoảng 100 m về phía Tây Tây Bắc. Lăng và Miếu tách rời nhau, miếu lùi về đầu mộ xấp xỉ 0,5m xế phía Đông Bắc lăng.

Tôi ngưỡng mộ sinh ra tò mò tìm hỏi tên người thiết kế, ông Nguyễn Đoàn Viên Tộc Trưởng Trung Chi thứ 2 Hầu Đại Sứ thuộc Chi Đại tôn cho biết hồi đó ông và các bậc lớn tuổi trong họ có suy nghĩ chung Bà Tổ Cô là một vị thần linh thiêng của họ cần xây mộ để con cháu có chỗ thăm viếng trang nghiêm. Nguyện vọng chủ tương vừa đưa ra cả họ đều nhất trí. Thời đó đồng tiền còn eo hẹp, việc thiết kế do ông tự nghĩ ra và nhiều người góp ý thêm. Do hướng mộ không được khảng định nên phải tổ chức lấy ý kiến rộng rãi về quy mô và hướng mộ. Sau khi thảo luận lấy ý kiến con cháu thống nhất xây mộ bát giác theo nghĩa của kinh phật tám hướng mười phương, lăng xây tam cấp và đài hoa sen. Lúc đầu chỉ có mấy người đóng góp nên dự kiến chỉ xây mộ nhưng về sau con cháu xa gần đóng góp nhiều xây xong lăng vẫn thừa nhiều tiền họ quyết định thiết kế dựng nhà bia để thờ.

 

Description: Description: Description: Description: DSCN0509

Ảnh số 10 Lăng và Miếu Bà Tổ Cô

Người thiết kế gọi là nhà bia nhưng con cháu gọi là Miếu Bà Tổ Cô vì trong tiềm thức từ xưa cạnh mộ Bà Tổ Cô có miếu vã lại nhà bia có dáng nhà chùa.

Tuy lăng và miếu nhỏ nhắn nhưng tuyệt đẹp bừng sáng màu hoàng thổ của nơi thờ thần thánh. Phải chăng hồn thiêng của bà đã nhập tâm người thiết kế và người tổ chức xây dựng. Tôi là người có hiểu biết về miếu mạo lăng mộ nên đối hiếu so sánh cho thấy Lăng và Miếu Bà Tổ Cô xây năm 1997 có nét nỗi trội hơn những lăng miếu tôi đã từng thăm viếng.

 

https://lh5.googleusercontent.com/-HE3F5npjbw4/UiaJJpbszxI/AAAAAAAAAlg/idOKtuj57ko/s512/2.jpg

Ảnh số 13

  Trần Ngọc Thêm. Khái luận về văn hoá  

Ảnh số 14

 

Lăng Bà có nét kiến trúc phỏng theo kiểu mộ cổ ở Huế và Hội An (xem ảnh số13) nhưng nét kiến trúc thanh thoát hơn. Miếu được cách tân hóa từ các ngôi chùa ở phía Bắc, mặt tiền nét kiến trúc cách điệu phía đầu hồi của chùa Một Cột (xem ảnh số 14). Lăng và Miếu liên kết chặt chẽ với 4 bức tường kiên cố chiều cao khoảng 0,8 m có cửa vào ra. Khu Lăng Miếu bà Tổ Cô linh thiêng quanh năm đều có người viếng dưng hương hoa.

Sáng ngày 24 tháng Giêng năm Đinh Dậu 3 cha con ông cháu: tôi, Nguyễn Phố Giang, Nguyễn Tùng Linh và con rể, con trai út cố Nguyễn Đình Hòe là Mai Thăng Long, Nguyễn Dương Hoài đến viếng dâng hương tại Lăng Miếu Bà Tổ Cô.

Điều ngạc nhiên miếu (nhà bia) đã biến mất chỉ còn 2 mộ, một lăng xây năm 1997 màu hồng và mộ đá màu đen lắp trên nền miếu. Kiểu lăng mộ đá nhỏ này dễ bắt gặp ở các cửa hàng bán đồ đá và ở bất kỳ  nghĩa trang, nghĩa địa tại xã Sơn Bằng và trong cả nước.

Mỗi di tích kiến trúc của nó có ngôn ngữ riêng mộ là mộ anh không thể gọi là miếu được.

cac-loai-lang-mo-da-pho-bien-1

Ảnh số 15

Thực ra kiểu mộ đá này cũng là kiểu lăng được thu nhỏ từ kiểu lăng mộ có quy mô lớn, tầng dưới là mộ từng trên để thờ người nằm dưới mộ.

 

Miếu  Cô.     do

Ảnh số 16

Đây là điều bất thường vừa xẫy ra trong họ, đập phá nơi thờ tự còn đẹp mới nguyên (xem ảnh số 10) để làm lại. Không hiểu đây là chủ trương không suy tính cả họ hay là riêng BGT, vì họ ta đâu có tiền dư giả vẫn còn nhiều mộ và di tích hoang phế. Hành động này là phi văn hóa phủ định giá trị văn hóa của người tiền nhiệm, của tổ tiên, thể hiện cái tôi của người nắm quyền, lãng phí tiền công đức chắt chiu đóng góp của con cháu. Theo tôi biết đây là khoản tiền lớn của một người trong họ bỏ ra yêu cầu tu sữa lại mộ Bà Tổ Cô. Tu sữa đâu có nghĩa đập đi cái còn mới để làm lại. Nếu người hiến tiền yêu cầu đập cái cũ làm lại cái mới đã trở thành việc lớn liên quan đến tâm linh sinh mệnh của cả họ. Mộ và Miếu là di tích đã được con cháu tôn thờ trên 20 năm và nhiều linh hồn đã mang theo hình ảnh về với tổ tiên. Vô tình hay không hiểu biết cùng một nơi Bà Tổ Cô  có đến 2 mộ, một mộ thật và một mộ giả mới xây. Đây là điềm không lành. Tôi nghĩ đây là một tiền lệ xấu hễ ai trong họ có tiền đóng góp công đức đều kèm theo yêu sách phải đập cái này sữa lại cái kia như Miếu Bà Cô thì chẳng bao lâu nữa con cháu chẳng kịp nhớ nỗi di tích tổ tiên, tâm linh rối loạn. Trong BGT đều là những ông trên 70 tuổi chắc chắn biết  mồ mã đền miếu liên quan đến sinh mệnh của từng nhà của cả họ, việc động mồ động mã động vào đền miếu xưa nay ai cũng tránh chỉ trừ trường hợp bất khả khánh.

Thiết nghĩ trong thời đại văn minh không thể quản lý di tích của một dòng họ tùy tiện như vậy được. Họ phải có quy hoạch, kế hoạch cụ thể, thực hiện theo quy chế dân chủ công khai, thảo luận rộng rãi, kêu gọi con cháu đóng góp theo từng việc cụ thể, tính toán chi li sử dụng chắt chiu từng đồng tiền đóng góp của con cháu. Hãy noi gương truyền thống cần kiệm liêm chính của Tổ tiên cần chấm dứt việc xây dựng tạm bợ đập đi sữa lại kéo dài, thần tài bất an lãng phí tiền của công sức.( Lăng Miếu bà tổ cô yên vị được 15 năm hai năn 2015 sữa đường, 2016 đập đi xây lại, bờ rào khu mộ Điểu lĩnh xây dỡ dang từ năm 2012 cho tới nay, Khoa Giáp trong 5 năm trở lại đâyu năm nào cũng động thổ)

Sơn Bằng ngày 24 tháng Giêng năm Đinh Dậu

Tiến Sỹ Nguyễn Đình Tùng